Nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu thường gặp khó khăn trong việc xác định liệu hàng hóa của mình có thuộc diện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm hay không. Nhằm giải quyết các vướng mắc này, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã ban hành hướng dẫn chi tiết, làm rõ phạm vi áp dụng và các trường hợp được miễn kiểm tra.
Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) vừa ban hành Công văn số 1391/ATTP-SP ngày 20/7/2026 nhằm hướng dẫn cụ thể việc kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu theo Thông tư số 15/2024/TT-BYT. Văn bản này thay thế Công văn số 1012/ATTP-SP ban hành ngày 14/5/2026 trước đó, làm rõ nhiều tình huống thực tế mà doanh nghiệp xuất nhập khẩu thường xuyên gặp phải trong quá trình làm thủ tục hải quan.
Trường hợp nào phải kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm? Theo hướng dẫn của Cục An toàn thực phẩm: 1. Phụ gia thực phẩm có tên trong Danh mục của Thông tư 15/2024/TT-BYT Nếu sản phẩm là phụ gia thực phẩm và có tên trong Danh mục ban hành kèm theo Thông tư số 15/2024/TT-BYT thì phải thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm khi nhập khẩu theo đúng quy định. Như vậy, tiêu chí đầu tiên là mục đích sử dụng của sản phẩm kết hợp với việc sản phẩm có thuộc Danh mục quản lý hay không. 2. Có tên trong Danh mục nhưng không sử dụng làm thực phẩm thì không thuộc diện kiểm tra Đây là điểm được nhiều doanh nghiệp quan tâm. Theo Công văn 1391/ATTP-SP: Nếu sản phẩm có tên trong Danh mục của Thông tư 15/2024/TT-BYT nhưng không sử dụng làm thực phẩm, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, thì không thuộc đối tượng kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo quy định. Ví dụ: Hóa chất có cùng tên với phụ gia thực phẩm nhưng dùng trong công nghiệp; Nguyên liệu sử dụng cho mục đích nghiên cứu; Sản phẩm dùng trong lĩnh vực sản xuất khác không liên quan đến thực phẩm. Trong các trường hợp này, doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ chứng minh mục đích sử dụng thực tế của hàng hóa khi cơ quan quản lý yêu cầu. Hàng nhập khẩu chỉ dùng để sản xuất nội bộ được miễn kiểm tra Một nội dung rất đáng chú ý của Công văn là hướng dẫn về trường hợp miễn kiểm tra. Theo đó, nếu sản phẩm nhập khẩu: 1. Chỉ sử dụng để sản xuất; 2. Gia công hàng xuất khẩu; 3. Phục vụ sản xuất nội bộ của doanh nghiệp; 4. Không tiêu thụ trên thị trường trong nước thì được: 5. Miễn thực hiện thủ tục tự công bố sản phẩm; 6. Miễn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu. Quy định này được thực hiện theo Nghị định số 15/2018/NĐ-CP, trừ trường hợp sản phẩm thuộc diện có cảnh báo về an toàn thực phẩm. Đây là quy định giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí cho doanh nghiệp gia công, doanh nghiệp chế xuất và các nhà máy chỉ nhập nguyên liệu để phục vụ sản xuất. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe đã đăng ký bản công bố được miễn kiểm tra Đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, Cục An toàn thực phẩm hướng dẫn: Nếu tổ chức, cá nhân đã được cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm theo Nghị định số 15/2018/NĐ-CP thì sản phẩm được miễn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm khi nhập khẩu, trừ trường hợp có cảnh báo về an toàn thực phẩm. Điều này giúp tránh tình trạng doanh nghiệp phải thực hiện đồng thời nhiều thủ tục hành chính đối với cùng một sản phẩm đã được cơ quan có thẩm quyền thẩm định. Trường hợp chưa thống nhất mã HS thì xử lý thế nào? Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn khi xác định mã HS dẫn đến chưa xác định được hàng hóa có thuộc diện kiểm tra nhà nước hay không. Đối với trường hợp này, Công văn 1391/ATTP-SP hướng dẫn rõ: Nếu có sự khác biệt hoặc chưa thống nhất trong việc phân loại và xác định mã HS của hàng hóa, doanh nghiệp cần liên hệ trực tiếp với cơ quan Hải quan để được hướng dẫn, phân loại và xác định mã số hàng hóa theo đúng quy định. Điều này cũng phù hợp với nguyên tắc phân loại hàng hóa theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam và các quy định của pháp luật hải quan. Công văn mới thay thế hướng dẫn trước đây Một điểm cần lưu ý là Công văn số 1391/ATTP-SP ngày 20/7/2026 chính thức thay thế Công văn số 1012/ATTP-SP ngày 14/5/2026. Do đó, các doanh nghiệp, đơn vị tư vấn và cán bộ thực hiện thủ tục nhập khẩu cần cập nhật nội dung hướng dẫn mới để bảo đảm áp dụng thống nhất trong quá trình làm thủ tục hải quan và kiểm tra chuyên ngành. Tác động đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việc ban hành Công văn 1391/ATTP-SP đã làm rõ nhiều nội dung còn có cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện Thông tư số 15/2024/TT-BYT. Đặc biệt, hướng dẫn này giúp doanh nghiệp: 1. Xác định chính xác đối tượng phải kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm; 2. Tránh thực hiện thủ tục kiểm tra không cần thiết; 3. Rút ngắn thời gian thông quan; 4. Giảm chi phí lưu kho, lưu bãi; 5. Chủ động chuẩn bị hồ sơ phù hợp ngay từ trước khi hàng về cảng. Đối với doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất hoặc gia công xuất khẩu, đây là căn cứ quan trọng để xác định trường hợp được miễn kiểm tra theo đúng quy định của Nghị định số 15/2018/NĐ-CP. Để hạn chế rủi ro trong quá trình nhập khẩu thực phẩm và nguyên liệu thực phẩm, doanh nghiệp nên lưu ý: Thứ nhất, không chỉ căn cứ vào tên hàng hóa mà cần xác định đúng mục đích sử dụng thực tế của sản phẩm để xác định có thuộc diện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm hay không. Thứ hai, đối với nguyên liệu chỉ phục vụ sản xuất, gia công hàng xuất khẩu hoặc sử dụng nội bộ, cần chuẩn bị hồ sơ chứng minh mục đích sử dụng để được áp dụng chính sách miễn kiểm tra theo quy định. Thứ ba, đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe đã được cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm, cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ để xuất trình khi làm thủ tục nhập khẩu và áp dụng chính sách miễn kiểm tra (trừ trường hợp có cảnh báo về an toàn thực phẩm). Thứ tư, khi có vướng mắc về mã HS, doanh nghiệp nên trao đổi sớm với cơ quan Hải quan để thống nhất việc phân loại, tránh phát sinh sai sót dẫn đến áp dụng không đúng chính sách quản lý chuyên ngành. Thứ năm, rà soát lại quy trình tuân thủ nội bộ để cập nhật theo Công văn số 1391/ATTP-SP, thay thế các hướng dẫn trước đây tại Công văn số 1012/ATTP-SP nhằm bảo đảm hồ sơ phù hợp với quy định hiện hành.
Nguồn: Tin hải quan 24h (Theo Cục An toàn thực phẩm - Bộ Y tế)
